Thay khớp háng toàn phần không xi măng bằng kỹ thuật xâm nhập tối thiểu đường mổ trước tại bệnh viện trung ương Huế

Nội dung text: Thay khớp háng toàn phần không xi măng bằng kỹ thuật xâm nhập tối thiểu đường mổ trước tại bệnh viện trung ương Huế

1. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 THAY KH ỚP HÁNG TOÀN PH ẦN KHÔNG XI M ĂNG B ẰNG KỸ THU ẬT XÂM NH ẬP T ỐI THI ỂU ĐƯỜNG M Ổ TR ƯỚC TẠI B ỆNH VI ỆN TRUNG ƯƠ NG HU Ế Nguy ễn Ti ến Bình*; Nguy ễn V ăn H ỷ*; H ồ M ẫn Tr ường Phú** TÓM T ẮT Mục tiêu: mô t ả k ỹ thu ật, đánh giá k ết qu ả và ghi nh ận các bi ến ch ứng sau m ổ. Đối t ượng và ph ươ ng pháp: mô t ả k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ếu đường m ổ tr ước cho 69 b ệnh nhân (BN) (76 kh ớp) được ph ẫu thu ật thay kh ớp háng toàn ph ần (TKHTP) không xi m ăng b ằng k ỹ thu ật trên t ại B ệnh vi ện TW Hu ế t ừ 2010 - 2016. Ghi nh ận các thông s ố ph ẫu thu ật, bi ến ch ứng, phân tích hình ảnh X quang sau m ổ (b ằng ph ần m ềm TraumaCad) và đánh giá ch ức n ăng kh ớp háng qua thang điểm Harris. Kết qu ả: chi ều dài đường r ạch da trung bình 8,1 ± 0,7 cm (7 - 10 cm), góc nghiêng ngoài ổ c ối 44,9 ± 7,5 ⁰, tr ục chuôi kh ớp 1,16 ± 1,17 ⁰, l ượng máu m ất trong và sau m ổ: 353,5 ± 158,6 ml. T ỷ l ệ bi ến ch ứng th ấp: 2 BN tr ật kh ớp, 1 BN gãy kh ối m ấu chuy ển l ớn, 1 BN nhi ễm trùng sâu, 3 BN bi ểu hi ện th ươ ng t ổn th ần kinh. Điểm Harris trung bình sau g ần 30 tháng 90,8 ± 3,6 điểm. Kết lu ận: v ới các ph ẫu thu ật viên được đào t ạo bài b ản, ph ẫu thu ật thay kh ớp háng toàn ph ần không xi m ăng b ằng k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu đường m ổ tr ước là k ỹ thu ật an toàn và hi ệu qu ả. * T ừ khóa: Thay kh ớp háng toàn ph ần không xi m ăng; K ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu; Đường mổ tr ước. Mini-Invasive Uncemented Total Hip Arthroplasty with Anterior Approach at Hue Central Hospital Summary Objectives: To describe the technique, determine the post-operative outcomes and report the intra-operative and postoperative complications. Subjects and methods: 69 patients (76 hips) who underwent total hip arthroplasty (THA) through an anterior mini-invasive approach at Hue Central Hospital between 2010 and 2016. The technique of minimally invasive total hip arthroplasty with anterior approach (Smith-Petersen) is described. The operative parameters, complications, radiographic imaging (with TraumaCad software) were assessed. Functional outcomes were measured using the Harris hip score. Results: The mean incision length was 8.1 ± 0.7 cm (7 - 10 cm), median angle of cup inclination was 44.9 ± 7.5 ⁰ and 1.16 ± 1.17 ⁰ of varus/valgus position for the stem, blood loss was 353.5 ± 158.6 mL and patients showed only little postoperative pain. The complication rate was low with one (1.3%) greater trochanter fracture, one case (1.3%) deep infection, 2 cases (2.6%) dislocations, 3 cases (3.9%) nerve problems. Average Harris hip score 90.8 ± 3.6 points. Conclusion: With proper surgeon training, minimally invasive total hip replacement with the anterior surgical interval is safe and efficacious. * Key words: Uncemented total hip arthroplasty; Minimal invasive; Anterior approach. * H ọc vi ện Quân y ** B ệnh vi ện TW Hu ế Ng ười ph ản h ồi (Corresponding): Hồ M ẫn Tr ươ ng Phú (bsnttrph@yahoo.com) Ngày nh ận bài: 10/03/2017; Ngày ph ản bi ện đánh giá bài báo: 07/05/2017 Ngày bài báo được đă ng: 15/05/2017 150
2. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 ĐẶT V ẤN ĐỀ thu ật này [4, 5, 6]. T ừ 2010 - 2016, chúng tôi th ực hi ện ph ẫu thu ật TKHTP không xi Thay kh ớp háng toàn ph ần là m ột măng b ằng k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu trong các ph ẫu thu ật được th ực hi ện đường m ổ tr ước cho 69 BN t ại B ệnh vi ện th ường xuyên và thành công nh ất trong TW Hu ế nh ằm m ục tiêu: Mô t ả và đánh ch ấn th ươ ng ch ỉnh hình. T ại các n ước giá k ết qu ả ph ẫu thu ật này. tiên ti ến, s ố l ượng TKHTP gia t ăng đề u đặn hàng n ăm. Ước tính có kho ảng ĐỐI T ƯỢNG VÀ PH ƯƠ NG PHÁP 800.000 tr ường h ợp ph ẫu thu ật m ỗi n ăm NGHIÊN C ỨU trên toàn th ế gi ới, ở Italia có kho ảng 100.000 tr ường h ợp m ỗi n ăm và t ăng 1. Đối t ượng nghiên c ứu. trung bình 5% m ỗi n ăm; t ại M ỹ là 120.000 69 BN (76 kh ớp) được ph ẫu thu ật - 150.000 tr ường h ợp/n ăm, riêng n ăm TKHTP không xi m ăng b ằng k ỹ thu ật xâm 2004 có đến 250.000 tr ường h ợp TKHTP nh ập t ối thi ểu đường m ổ tr ước t ại B ệnh được th ực hi ện, ước tính đế n n ăm 2030, vi ện Trung ươ ng Hu ế t ừ 2010 - 2016. con s ố này s ẽ là 527.000 tr ường h ợp * Tiêu chu ẩn ch ọn BN: [2, 6]. - Thoái hóa kh ớp giai đoạn III, IV theo Trong nh ững n ăm qua có s ự c ải ti ến Kellgren - Lawrence. về thi ết k ế c ấu t ạo và ch ất liệu m ảnh - Ho ại t ử vô khu ẩn ch ỏm x ươ ng đùi ghép, c ũng nh ư k ỹ thu ật m ổ, trang thi ết b ị giai đoạn III, IV theo Ficat và Arlet. dụng c ụ đã làm cho cu ộc m ổ thành công - Gãy c ổ x ươ ng đùi di l ệch độ III, IV hơn và tu ổi th ọ c ủa kh ớp háng nhân t ạo theo Gardent, BN ≥ 60 tu ổi ho ặc < 60 tu ổi dài h ơn. có nhu c ầu v ận động nhi ều. Về m ặt k ỹ thu ật, các đường m ổ b ộc l ộ - Bi ến ch ứng kh ớp gi ả hay ho ại t ử kh ớp háng v ề c ơ b ản không thay đổ i ch ỏm sau gãy c ổ x ươ ng đùi ở BN < 60 (đường tr ước, đường ngoài, đường sau tu ổi, nh ưng th ất b ại v ới các ph ươ ng pháp ngoài ), mỗi đường đề u có ưu và nh ược điều tr ị khác ho ặc BN có nhu c ầu v ận điểm riêng. Trong nh ững đường m ổ này, động nhi ều. bộc l ộ đường tr ước ít ch ấn th ươ ng nh ất, * Tiêu chu ẩn lo ại tr ừ: vì được ph ẫu tích gi ữa các vách gian c ơ khi ti ếp c ận kh ớp háng nên ít làm t ổn - Có tình tr ạng nhi ễm khu ẫn toàn thân hay t ại kh ớp háng d ự đị nh ph ẫu thu ật th ươ ng da, t ổ ch ức mô m ềm quanh kh ớp. thay kh ớp. Hi ện nay, đường m ổ này phát tri ển theo quan ni ệm là đường m ổ xâm nh ập t ối - Bệnh lý ho ặc di ch ứng sau ch ấn thi ểu. N ăm 1993, Etienne Lesur b ắt đầ u th ươ ng ảnh h ưởng đế n kh ả n ăng đánh tri ển khai TKHTP k ỳ đầ u b ằng k ỹ thu ật giá ch ức n ăng kh ớp háng bên chân có ch ỉ can thi ệp t ối thi ểu đường m ổ tr ước d ựa định ph ẫu thu ật thay kh ớp. trên đường m ổ tr ước theo nguyên b ản 2. Ph ươ ng pháp nghiên c ứu. của Robert Judet (1947). N ăm 1996, Joel Nghiên c ứu ti ến c ứu mô t ả, theo dõi M. Matta ti ếp t ục phát tri ển m ạnh m ẽ k ỹ dọc và không đối ch ứng. 151
3. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 * Mô t ả k ỹ thu ật: phía xa và ch ếch nh ẹ ra sau cách m ấu - Chu ẩn b ị BN: làm các xét nghi ệm chuy ển l ớn 3 cm v ề phía tr ước. Toàn b ộ th ường quy; ch ụp X quang th ẳng, chi ều dài r ạch da 6 - 10 cm. nghiêng chu ẩn v ới t ỷ l ệ 1:1; Template - B ộc l ộ và c ắt bao kh ớp: xác đị nh ranh kh ớp háng tr ước m ổ b ằng ph ần m ềm gi ới gi ữa c ơ cân c ăng đùi ở phía ngoài và TraumaCad; đo chi ều dài chi tr ước m ổ; cơ may n ằm phía trong. Tách ranh gi ới đo biên độ v ận độ ng kh ớp háng... gi ữa hai l ớp c ơ này, dùng Hohmann đầu tù đặt vào hai bên c ổ x ươ ng đùi để b ộc l ộ hoàn toàn m ặt tr ước bao kh ớp, m ở bao kh ớp phía tr ước hình ch ữ T. - Bộc l ộ và c ắt c ổ x ươ ng đùi: c huy ển 2 Hohmann vào bên trong đặt hai bên v ỏ xươ ng để b ộc l ộ rõ c ổ x ươ ng đùi. V ị trí cắt ch ỏm cách m ấu chuy ển bé 15 - 20 mm được xác đị nh trên Template tr ước m ổ ho ặc có th ể s ờ xác đị nh b ằng tay trong mổ. H ướng c ắt t ạo v ới m ặt ph ẳng ngang 0 qua tr ục thân x ươ ng m ột góc 45 . Điểm vào ống t ủy n ằm h ơi ra ngoài, ra sau c ủa Hình 1: Đánh giá kh ớp háng tr ước m ổ hố ngón tay. bằng ph ần m ềm TraumaCad. * K ỹ thu ật: - T ư th ế BN: BN n ằm ng ửa, bàn m ổ h ạ th ấp ph ần đặ t hai chi d ưới 30º, chân đối di ện d ạng t ối đa, m ột g ối đệ m cao kê dưới đùi chi bên m ổ. Hình 3: B ộc l ộ và c ắt c ổ x ươ ng đùi. - Chu ẩn b ị ổ c ối và đặt ổ c ối nhân t ạo: dùng Hohmann đầu nh ọn để b ộc l ộ hoàn toàn ổ c ối, d ọn s ạch t ổ ch ức x ơ s ợi, ch ồi xươ ng quanh ổ c ối. B ắt đầ u khoan doa ổ Hình 2: Đường r ạch da. cối b ằng d ụng c ụ có kích th ước t ăng d ần - R ạch da: bắt đầ u t ừ điểm m ốc cách cho đến khi đạ t kích th ước th ật c ủa ổ c ối gai ch ậu tr ước trên v ề phía xa 2 cm và ra xác định trên Template tr ước m ổ, đây là sau 2 cm. Kéo dài đường r ạch da xu ống cỡ s ố l ựa ch ọn. 152
4. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 - Thay các c ấu ph ần kh ớp nhân t ạo: + Đặt cu ống và th ử ch ỏm v ới kích c ỡ ng ắn, trung bình, dài. + N ắn l ại kh ớp, ki ểm tra chi ều dài chi ph ẫu thu ật so bên lành. - C ầm máu, súc r ửa, đặt d ẫn l ưu, khâu mô d ưới da, b ăng kín v ết m ổ. - T ập ph ục h ồi ch ức n ăng sau m ổ: Hình 4: Chu ẩn b ị ổ c ối. chúng tôi đã biên t ập m ột ch ươ ng trình Đặt ổ c ối nhân t ạo v ới góc h ướng ra tập ph ục h ồi ch ức n ăng sau m ổ để h ướng ngoài 40 - 45º so v ới tr ục c ắt ngang c ơ dẫn cách t ập và phát cho t ừng BN. th ể, h ướng ra trước 15 - 20º so v ới m ặt * Đánh giá k ết qu ả: đánh giá m ột s ố ph ẳng c ắt d ọc. B ắt vít c ố đị nh ổ c ối ở v ị tr ị đặc điểm chung; đặc điểm lâm sàng và sau trên và sau d ưới (vùng an toàn) tránh trên phim X quang; đánh giá k ết qu ả ph ẫu th ươ ng t ổn m ạch máu, th ần kinh. thu ật và bi ến ch ứng - Ráp ống t ủy x ươ ng đùi: l ấy g ối đệ m lót d ưới đùi BN để h ạ chi bên m ổ xu ống 30º, đặt Hohmann d ưới đỉ nh m ấu chuy ển KẾT QU Ả NGHIÊN C ỨU VÀ lớn để nâng đầ u g ần x ươ ng đùi lên. Khép BÀN LU ẬN chi m ổ vào chi lành và c ẳng chân xoay Trong kho ảng th ời gian t ừ 2010 - ngoài (bàn chân xoay ngoài 120º và xươ ng bánh chè xoay ngoài 90º). Khoan 2016, 69 BN được ph ẫu thu ật TKHTP doa ống t ủy x ươ ng đùi. Đặt ráp x ươ ng không xi m ăng b ằng k ỹ thu ật xâm nh ập đùi để th ử kích th ước cu ống kh ớp nhân tối thi ểu, đường m ổ l ối tr ước t ại B ệnh tạo, t ươ ng ứng v ới kích th ước ống t ủy vi ện TW Hu ế; trong đó 7 BN thay kh ớp xươ ng đùi đã đo trên Template tr ước m ổ. háng hai bên nên t ổng c ộng có 76 ph ẫu thu ật thay kh ớp được th ực hi ện. 1. Đặc điểm đố i t ượng nghiên c ứu. * Tu ổi, gi ới: độ tu ổi trung bình c ủa BN (63 nam - 13 n ữ) 51,67 ± 11,35, BN nh ỏ nh ất 23 tu ổi, BN l ớn nh ất 74 tu ổi. Nhóm tu ổi được ch ỉ đị nh thay kh ớp nhi ều nh ất 41 - 60. Nam 82,9% và n ữ 17,1%, t ỷ l ệ nam/n ữ = 4/1. * Các nguyên nhân gây th ươ ng t ổn t ại Hình 5: Ráp x ươ ng đùi. kh ớp háng có ch ỉ đị nh thay kh ớp: 153
5. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 Bảng 1: Các ch ỉ định thay kh ớp. Nguyên nhân Số BN (n) Tỷ l ệ (%) Số kh ớp Tỷ l ệ (%) Bệnh lý Thoái hóa kh ớp háng 19 27,5% 20 26,3% Ho ại t ử ch ỏm x ươ ng đùi 40 58,0% 46 60,5% Ch ấn th ươ ng Gãy c ổ x ươ ng đùi 9 13,0% 9 11,8% Kh ớp gi ả/gãy c ổ x ươ ng đùi 1 1,4% 1 1,3% Tổng 69 100,0% 76 100,0% Xét m ối t ươ ng quan gi ữa tu ổi, gi ới tính th ủy tinh”, điều này mu ốn nh ấn m ạnh kh ả và b ệnh lý trong nghiên c ứu, chúng tôi ghi năng ph ẫu thu ật l ớn thay kh ớp háng toàn nh ận v ới 42/69 BN (80,8%) thay kh ớp bộ được th ực hi ện thông qua m ột đường nằm trong độ tu ổi 41 - 60, trong đó rạch nh ỏ mà không c ắt c ơ, mô m ềm xung nguyên nhân ho ại t ử ch ỏm x ươ ng đùi g ặp quanh, th ời gian m ổ được rút ng ắn, BN nhi ều nh ất (20/42 BN = 47,6%. Trong có th ể ho ạt độ ng ngay trong ngày đầu nhóm ho ại t ử ch ỏm x ươ ng đùi, t ỷ l ệ sau m ổ nam/n ữ = 5/1, v ới nhóm gãy ch ỏm x ươ ng * L ượng máu m ất trong và sau m ổ: đùi là 7/9 BN nam (77,8%). Theo Lượng máu m ất trung bình 406,1 ± Crawford R.W [8], tu ổi càng tr ẻ, t ỷ l ệ thay 155,5 ml; l ượng máu m ất c ủa nhóm b ệnh lại kh ớp càng cao ( đối v ới ng ười châu lý thoái hóa kh ớp háng nhi ều h ơn so v ới Âu), tu ổi th ọ c ủa kh ớp nhân t ạo ở n ữ kéo các nhóm b ệnh lý hoại t ử ch ỏm x ươ ng dài h ơn nam, nguyên nhân gãy ch ỏm đùi hay gãy ch ỏm x ươ ng đùi. K ết qu ả c ủa xươ ng đùi cùng v ới ho ại t ử ch ỏm x ươ ng Bergin [10]: 360 ± 191 ml; Sonny Bal [11]: đùi được cho là nhân t ố gây ảnh h ưởng 185 ml (65 - 630 ml). Điểm chung c ủa các xấu đế n k ết qu ả ph ẫu thu ật. Ngoài ra, tác gi ả đều đư a ra nh ận định: th ời gian điểm Harris trung bình tr ước m ổ cho c ả mổ và trình độ, kinh nghi ệm c ủa ph ẫu nhóm 39,39 ± 16,98 điểm, ph ản ảnh ch ỉ thu ật viên là hai y ếu t ố gây ảnh h ưởng định thay kh ớp được th ực hi ện ở giai nh ất đến l ượng máu m ất trong m ổ đoạn cu ối c ủa b ệnh lý, ch ức n ăng c ủa * Th ời gian ph ẫu thu ật: kh ớp háng đã gi ảm đi rõ r ệt. Thời gian ph ẫu thu ật trung bình c ủa 2. K ết qu ả s ớm. chúng tôi 115,0 ± 18,1 phút (80 - 185 phút). Có nhi ều y ếu t ố ảnh h ưởng đế n * Chi ều dài đường m ổ: th ời gian cu ộc m ổ: đường m ổ, k ỹ thu ật Chi ều dài đường m ổ trung bình 8,1 ± mổ, trình độ và kinh nghi ệm ph ẫu thu ật 0,7 cm (7 - 10 cm), t ươ ng t ự Matta th ực viên, c ấu t ạo c ủa ổ c ối nhân t ạo, ch ỉ s ố hi ện đường r ạch da 8 - 10 cm [4]. Đường BMI Th ời gian này, n ếu so sánh v ới k ỹ rạch da nh ỏ trong TKHTP được ví nh ư là thu ật thay kh ớp háng kinh điển th ường “xây m ột con thuy ền trong m ột cái chai dài h ơn, vì đây là m ột k ỹ thu ật khó, đòi 154
6. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 hỏi ph ẫu thu ật viên ph ải được đạ o t ạo bài * Các thông s ố c ủa kh ớp háng bản và có nhi ều kinh nghi ệm, th ời gian nhân t ạo sau m ổ đo b ằng ph ần m ềm mổ kéo dài, x ảy ra trong 1 - 2 n ăm đầu Trauma Cad: tiên khi b ắt đầ u áp d ụng k ỹ thu ật. Theo - Góc nghiêng c ủa ổ c ối nhân t ạo: Alecci [9], k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu 14,8 ± 5,2 o (4 - 28 o). đường tr ước có th ời gian m ổ dài h ơn so - Góc nghiêng ngoài c ủa ổ c ối nhân với đường ngoài kinh điển trung bình tạo: 44,9 ± 7,5 o (30 - 65 o). 8 phút, đây là m ột khác bi ệt có ý ngh ĩa th ống kê (p < 0,05). - Tr ục chuôi kh ớp. Bảng 2: Đánh giá tr ục chuôi kh ớp nhân t ạo sau m ổ (n = 76). Tr ục chuôi kh ớp Số kh ớp Tỷ l ệ % Vẹo trong (Varus): 0º < Varus ≤ 3º 8 10,5% 3º < Varus ≤ 5º 2 2,6% Varus > 5º 1 1,3% 11 14,4% Trung gian = 0º 53 69,7% Vẹo ngoài (Valgus): 1º < Valgus ≤ 3º 12 15,8% 3º < Valgus ≤ 5º 0 0,0% Valgus > 5º 0 0,0% 12 15,8% Tổng c ộng 76 100% 53/76 chuôi kh ớp (69,7%) n ằm trong gi ới h ạn trung gian 0 o. Tr ục chuôi kh ớp trung bình 1,16 ± 1,17 o. Qua k ết qu ả trên chúng tôi nh ận th ấy điều này ph ản ánh tính ưu vi ệt của k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu đường m ổ tr ước đối v ới đặt chính xác c ấu ph ần ổ c ối nhân t ạo, t ươ ng t ự nhi ều quan điểm c ủa m ột s ố tác gi ả trong y v ăn. Theo Matta [4], góc nghiêng ngoài ổ c ối: 41,0 ± 4,0 o (33 - 49 o) và góc nghiêng tr ước 23,0 ± 5 o (9 - 38 o); Franco F.N [12] g ặp 8% chuôi nghiêng trong < 4º và 4% nghiêng ngoài < 2º. Hình 6: Đánh giá kh ớp háng nhân t ạo sau m ổ b ằng ph ần m ềm TraumaCad. 155
7. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 - Đánh giá m ức độ chính xác c ỡ s ố ổ c ối nhân t ạo được xác định trên TraumaCad so v ới c ỡ ổ c ối s ử d ụng trong m ổ theo nhóm b ệnh lý Bảng 3: Mức độ chính xác c ủa c ỡ s ố ổ c ối theo nhóm b ệnh lý. Bệnh lý Sai s ố trong m ổ/Template Tổng cộng Bằng nhau > 1 c ỡ s ố 2 c ỡ s ố < 2 c ỡ s ố Thoái hóa kh ớp háng 12 5 2 1 0 20 Ho ại t ử ch ỏm x ươ ng đùi 34 7 3 1 1 46 Gãy c ổ x ươ ng đùi 8 1 0 0 0 9 Bi ến ch ứng/gãy c ổ x ươ ng 0 1 0 0 0 1 đùi Tổng c ộng 54 14 5 2 1 76 (71,1%) (18,4%) (6,6%) (2,6%) (1,3%) (100%) 54/76 kh ớp (71,1%) s ử d ụng c ỡ s ố ổ c ối đo trên Template tr ước m ổ; v ới nhóm gãy ch ỏm x ươ ng đùi, t ỷ l ệ sai s ố th ấp nh ất (1 kh ớp = 12,5%). - Đánh giá m ức độ chính xác c ủa c ỡ s ố chuôi kh ớp nhân t ạo xác định tr ước ph ẫu thu ật so v ới c ỡ s ố th ật s ử d ụng trong m ổ: Bảng 4: Mức độ chính xác c ủa c ỡ s ố chuôi kh ớp nhân t ạo. Sai s ố trong m ổ/Template Tổng Bệnh lý Nh ỏ h ơn Lớn h ơn Nh ỏ h ơn Bằng Lớn h ơn cộng nhau 1 c ỡ s ố 1 c ỡ s ố 2 c ỡ s ố 2 c ỡ s ố Thoái hóa kh ớp háng 12 4 3 1 0 20 Ho ại t ử ch ỏm x ươ ng đùi 39 2 4 1 0 46 Gãy c ổ x ươ ng đùi 7 2 0 0 0 9 Bi ến ch ứng/gãy c ổ x ươ ng đùi 0 1 0 0 0 1 Tổng c ộng 58 9 7 2 0 76 (76,3%) (11,8%) (9,2%) (2,6%) (0,0%) (100%) 58/76 kh ớp (76.3%) có c ỡ s ố chuôi và gi ảm được tai bi ến khi khoan doa và kh ớp nhân t ạo trên m ẫu Template trùng đóng chuôi kh ớp. với c ỡ s ố chuôi s ử d ụng trong m ổ. * Bi ến ch ứng s ớm trong và sau m ổ: Chúng tôi s ử d ụng ph ần m ềm - 1 BN (1,3%) b ị gãy kh ối m ẫu chuy ển TraumaCad để ước định c ỡ s ố ổ c ối và lớn x ươ ng đùi khi đóng chuôi kh ớp, được chuôi kh ớp tr ước m ổ, điều này giúp ph ẫu phát hi ện và x ử lý ngay trong m ổ b ằng thu ật viên t ự tin và luôn ki ểm tra l ại hướng khoan ống t ủy và h ướng đóng bu ộc t ăng c ường m ột vòng ch ỉ thép. chuôi khi có sai l ệch c ỡ s ố v ới c ỡ s ố đã - Tr ật kh ớp sau m ổ: 1 BN b ị tr ật kh ớp dự ki ến tr ước. Nhờ v ậy, th ời gian ph ẫu háng sau m ổ 2 tháng do góc nghiêng thu ật gi ảm, h ướng c ủa chuôi đặt t ốt h ơn tr ước ổ c ối nhân t ạo ch ỉ có 4º. 156
8. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 - 1 BN (1,3%) nhi ễm khu ẩn nông v ết đoán s ớm bi ến ch ứng này r ất khó kh ăn, mổ sau ra vi ện 1 tháng. cần k ết h ợp lâm sàng và s ử d ụng các - 3 BN (3,9%) than phi ền c ảm giác ph ần m ềm k ỹ thu ật s ố để đánh giá thay đau, tê xung quang v ết m ổ và m ặt tr ước đổi kh ớp được chính xác trên phim ngoài đùi chân bên ph ẫu thu ật. X quang, c ần đánh giá th ường xuyên và - M ức độ chênh l ệch chi ều dài chân liên t ục. sau m ổ: 3,75 ± 2,84 mm (chúng tôi không * M ột s ố bi ến ch ứng xa: đánh giá s ự ch ệnh l ệch này trên 7 BN 1 BN (1,3%) nhi ễm khu ẫn sâu sau được thay kh ớp hai bên). 1 n ăm; 2 BN c ốt hóa l ạc ch ổ giai đoạn Kết qu ả trên cho th ấy t ỷ l ệ bi ến ch ứng Brooker I; 2 BN bi ểu hi ện th ươ ng t ổn th ần sớm r ất th ấp, các s ố li ệu không khác bi ệt kinh bì đùi ngoài. có ý ngh ĩa th ống kê so v ới các tác gi ả So sánh v ới t ỷ l ệ bi ến ch ứng c ủa các khác. tác gi ả khác, chúng tôi nh ận th ấy ngoài 3. Đánh giá k ết qu ả xa. 1 BN ph ải thay l ại c ấu ph ần ổ c ối nhân * D ịch chuy ển v ị trí các c ấu ph ần kh ớp tạo do nhi ễm khu ẫn mu ộn 1 n ăm sau m ổ, háng nhân t ạo: các bi ến ch ứng khác trong nghiên c ứu Không BN nào thay đổi góc nghiêng chi ếm t ỷ l ệ th ấp ho ặc không x ảy ra > 5 o. Đặc bi ệt, 1 BN thay đổi góc nghiêng (thuyên t ắc t ĩnh m ạch sâu, th ươ ng t ổn ngoài gi ảm 2 o sau 6 tháng, sau 1 n ăm mạch máu, gãy c ấu ph ần kh ớp nhân góc ngiêng ngoài gi ảm 4 o, góc nghiêng tạo ), đây chính là ưu điểm mang tính an tr ước gi ảm 6 o và tr ục chuôi kh ớp t ăng 1 o. toàn c ủa k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu Sự d ịch chuy ển c ấu ph ần kh ớp háng là đường m ổ l ối tr ước. tiêu chu ẩn ch ẩn đoán l ỏng kh ớp và có ý * Đánh giá k ết qu ả ph ẫu thu ật qua ngh ĩa tiên l ượng nguy c ơ th ất b ại c ần thang điểm Harris t ại các th ời điểm theo thay l ại kh ớp sau này. Tuy nhiên, ch ẩn dõi xa 1, 2 và 4 năm: Bảng 5: Cải thi ện ch ức n ăng kh ớp háng theo thang điểm Harris . Theo dõi 6 tháng 1 n ăm 2 n ăm 4 n ăm Kết qu ả g ần Thoái hóa kh ớp háng: 80,2 ± 3,4 86,7 ± 4,3 89,3 ± 3,8 89,9 ± 3,9 90,1 ± 4,0 (72 - 86) (77 - 93) (81 - 93) (83 - 93) (85 - 96) Ho ại t ử ch ỏm x ươ ng đùi 79,63 ± 4,9 87,9 ± 4,1 89,7 ± 5,9 89,5 ± 3,9 91,9 ± 3,2 (71 - 89) (80 - 93) (59 - 93) (80 - 93) (86 - 96) Gãy c ổ x ươ ng đùi 83,1 ± 3,8 87,7 ± 3,1 89,8 ± 3,1 92,8 ± 0,5 87,3 ± 2,9 (76 - 88) (85 - 91) (86 - 93) (92 - 93) (83 - 90) Bi ến ch ứng/gãy c ổ x ươ ng đùi 79,0 ± 0,0 89,0 ± 0,0 89,0 ± 0,0 - - (79) (89) (89) Trung bình: 80,2 ± 4,4 87,6 ± 4,1 89,6 ± 5,2 89,9 ± 3,8 90,8 ± 3,6 (71 - 89) (77 - 93) (59 - 93) (80 - 93) (83 - 96) 157
9. T¹p chÝ y - d−îc häc qu©n sù sè 5-2017 Điểm trung bình Harris theo dõi xa 3. Chapman M.W. Fractures of the hip and 90,8 ± 3,6 điểm (83 - 96 điểm). S ố điểm proximal femur. Chapman's Orthopaedic Surgery. này t ăng theo th ời gian, đồng ngh ĩa v ới Lippincott Williams & Wilkins. 2001, pp.618-670. ch ức n ăng c ủa kh ớp háng được ph ục h ồi 4. Matta J.M. Primary total hip arthroplasty rõ r ệt so v ới tr ước m ổ. Trong đó, nhóm with a minimally invasive anterior approach. bệnh lý do ch ấn th ươ ng gãy m ới c ổ Seminar in Arthroplasty. Elsevier. 2005, xươ ng đùi có k ết qu ả thang điểm Harris pp.186-190. cao nh ất, các nhóm b ệnh lý thoái hóa 5. Paraskevopoulos A, Marenghi P. Mini- kh ớp hay ho ại t ử ch ỏm có k ết qu ả ph ục invasive anterior approach in total hip hồi kém h ơn, do tình tr ạng th ươ ng t ổn t ại arthroplasty: short-term follow-up. Acta Biomed. kh ớp kéo dài nên th ường n ặng h ơn, bao 2014, 2 (85), pp.75-80. kh ớp dày, x ơ hóa; co rút các c ơ quanh 6. Pfeil J, Siebert W.E. Minimally Invasive kh ớp; gai x ươ ng nhi ều quanh vi ền ổ c ối Surgery in Total Hip Arthroplasty. Spinger. 2010, pp.28-44. KẾT LU ẬN 7. Terjesen T, Gunderson R.B. Radiographic Thay kh ớp háng toàn ph ần không xi evaluation of osteoarthritis of the hip. Acta măng b ằng k ỹ thu ật xâm nh ập t ối thi ểu Orthopaedica. 2012, 2 (83), pp.185-189. đường m ổ tr ước là m ột k ỹ thu ật an toàn, 8. Crawford R.W, Murray D.W. Total hip hi ệu qu ả, không có tai bi ến ho ặc bi ến replacement: indications for surgery and risk ch ứng đáng k ể; kết qu ả ph ục h ồi ch ức factors for failure. Annals of the Rheumatic năng c ủa kh ớp háng đánh giá qua điểm Diseases. 1997, 56, pp. 455-457. Harris trung bình sau theo dõi xa r ất cao 9. Alecci V et al. Comparison of primary (90,8 ± 3,6 điểm) (83 - 96 điểm), qua đó total hip replacements performed with a direct mang l ại s ự hài lòng cho BN, s ớm tr ở l ại anterior approach versus the tandard lateral với công vi ệc và cu ộc s ống th ường ngày. approach: perioperative findings. J Orthopaed Tuy nhiên, không ph ải b ất k ỳ m ột c ơ s ở y Traumatol. 2011, 12, pp.123-129. tế nào c ũng th ực hi ện được, vì đây là m ột 10. Bergin P.F. et al. Comparison of kỹ thu ật đòi h ỏi ph ẫu thu ật viên có kinh minimally invasive direct anterior versus nghi ệm, tr ải qua các l ớp đào t ạo, hu ấn posterior total hip arthroplasty based on luy ện bài b ản. Khuy ến cáo c ần làm inflammation and muscle damage markers. J Template cho t ừng BN tr ước m ổ. Bone Joint Surg Am. 2011, pp.1392-1398. 11. Bal B.S, Vallurupalli S. Minimally TÀI LI ỆU THAM KH ẢO invasive total hip arthroplasty with the anterior 1. Beaule P.E, Amstutz H.C . Management approach. Indian J Orthop. 2008, 42 (3), of ficat stage III and IV osteonecrosis of the pp.301-308. hip. J Am Acad Orthop Surg.2004, 2 (12), 12. Franco-Ferrando N, Malik A, Valle pp.96-105. A.G.D et al. Preoperative planning of 2. Bender B et al. Direct anterior approach prosthetic replacement in hip fractures in the for total hip arthroplasty. Orthop Clin N Am. elderly. Rev Esp Cirrtop Traumatol. 2010, 54 2009, 40, pp.321-328. (2), pp.136-145. 158